Türkiye Cumhuriyeti ve Anadolu’nun siyasal hayatının en derin yapısal sorunlarından biri, ne yazık ki aşırı bağımlılık ve sorgulama alışkanlığının olmaması ve bununla iç içe geçmiş olan çıkar odaklı ilişkilerdir. Eleştirel düşünceden uzak, otoriteye koşulsuz bağlılık sergileyen bu yaklaşım biçimi; zamanla bireysel duruşun yerini, şekilsel sadakate bırakmaktadır. Bu durum, bazı bireylerde neredeyse bir karakter özelliği haline gelmiş görünmektedir.

Oysa bu toprakların siyasal geçmişi, hür iradeyi, şahsiyetli duruşu ve fikri bağımsızlığı esas alan köklü bir mirasa sahiptir. “Hürriyet” ve “şahsiyet” kavramlarıyla yoğrulmuş bu miras, siyasi kimliklerin omurgalı bir şekilde şekillenmesini gerekli kılar. Ne var ki pratikte, bu ideallerle çelişen birçok örnekle karşılaşmak mümkündür.

Günümüzde, belli makamlara ya da nüfuz alanlarına erişebilmek adına aşırı uyumlu davranışlar sergileyen, ilkelerden çok konjonktürel faydayı önceleyen kişi ve gruplar, kurumsal yapılarda etkin roller üstlenebilmektedir. Bu kişiler, çoğu zaman yapıcı katkıdan ziyade, sistemin güçlü figürlerine yakın durarak görünür olmayı tercih eder. Bu durum, hem siyasetin nitelik düzeyini hem de kurumsal güveni olumsuz etkiler.

Bu yaklaşımın temel özelliklerinden biri, başkalarının değerlerini küçümseyerek kendi konumunu güçlendirme çabasıdır. Bireysel çıkarı önceleyen bu anlayış; bilgiye, liyakate ve ortak faydaya dayalı değerlere yeterince önem vermez. Nihai hedef, değer üretmekten ziyade sistem içinde kendine yer açmak ve bu yeri korumaktır.

Eleştiri kültürünün zayıf olduğu ve farklı fikirlere tahammülün sınırlı kaldığı ortamlarda bu durum daha da belirginleşir.

Bir siyasi liderin veya yöneticinin politikalarını sorgulamak; etrafında oluşan aşırı korumacı kalkan nedeniyle çoğu zaman mümkün olamamaktadır. Eleştirel sesler bastırılırken, yapıcı fikirlerin yerini çoğu zaman biçimsel bağlılık ve uyum gösterileri alır.

Böylece liyakat ve ehliyetin ikinci plana itildiği, eleştiriye kapalı ve tek tipleşmiş kadroların hâkim olduğu bir yapı oluşur. Gerçek değerlere dayalı katkılar, bu atmosferde ya görünmez hale gelir ya da tamamen dışlanır. Bu da siyasal sistemin içten içe zayıflamasına yol açar.

Siyasal süreçlerin sağlıklı işlemesi için, bireylerin yalnızca sadakat değil, aynı zamanda ilke, liyakat ve eleştirel bakış açısı taşıması gerekir. Ne yazık ki, bazı durumlarda bu niteliklerin yerine biçimsel yakınlık ve konfor arayışı öne çıkar. Bu da siyaset alanında uzun vadeli erdemli hedeflerin geri planda kalmasına neden olur.

Tarihte de sıkça görüldüğü gibi, bazı kişiler büyük ideallerin gölgesinde görünseler dahi esasen bireysel hesaplarla hareket edebilirler. Oysa gerçek anlamda bir “dava insanı”, ilke ve fedakârlık temelinde hareket eder. İlkelere değil, fırsatlara yönelen bireyler için ise “Dava” bir amaç değil, yalnızca bir araçtır.

Bu tarz davranış biçimleri, zaman içinde sistemin niteliğini düşürürken, kamu vicdanında da ciddi bir güven erozyonuna neden olur. Çünkü çıkar odaklı anlayışlar; adalet, liyakat, sadakat ve ahlaki tutarlılık gibi değerlerle çoğu zaman çelişir.

Peygamber Efendimiz (S.A.V) ise şöyle buyurmuştur:
“Allah bir yönetici hakkında hayır murat ettiğinde, ona doğru sözlü ve doğru iş yapan bir yardımcı verir. Bu yardımcı, yöneticinin unuttuğu şeyi hatırlatır, hatırladığı hususlarda da ona destek olur…”

Bu öğütler, siyaset ve yönetişim alanında ahlaki sorumlulukların ne kadar hayati funu açıkça ortaya koymaktadır.

Sonuç olarak; siyasetin uzun vadede ayakta kalabilmesi ve toplumla sağlıklı bağ kurabilmesi için ilkelere dayalı, eleştiriye açık ve liyakate öncelik veren bir anlayışa ihtiyaç vardır. Bu değerlere sadık kalan bireyler, belki kısa vadede geri planda kalabilir; ancak zaman, hep onları haklı çıkarmıştır.

Gerçek erdem; günü kurtarmakta değil, doğru olanı sabırla savunabilmektedir.       

Feyzullah Turan
Siyasi Gözlemci – Yazar